تلفن تماس : 82233260

نقش مدرسه در پیشگیری از اعتیاد


28 مرداد 1398 59 بازدید

ویژگیهای جسمی و روانی خاص دوران نوجوانی، برخی از آنان را در معرض آسیب هایی مانند اعتیاد قرار میدهد .اما خانواده و مدرسه در طی کردن سالم این دوره نقش بسیار حساسی به عهده دارند. دوران نوجوانی با ویژگیهایی همچون خیالبافی، خود بزرگ بینی، حس کنجکاوی، بیداری غرایز ،آرزوهای دست نیافتنی، تلاش برای استقلال ، اثبات شخصیت و تغییرات جسمانی سریع، یکی از حساسترین و مهمترین دوران زندگی فرد به شمار میرود.کارشناسان عقیده دارند که نوجوان، تجارب شخصی خود را منحصر به فرد پنداشته، افکار افسانه ای نسبت به توانمندیهای خود پیدا میکند. او تصور میکند یک موجود استثنایی است، به همین دلیل خودمحوری و خطرپذیری او زیاد میشود.

یک نوجوان سوالات زیادی درباره ی خود، آینده ، ارزشهای اجتماعی و مذهبی دارد و به دنبال یافتن پاسخ آنها است و در صورت عدم پاسخ گویی مناسب بزرگترها و جامعه ، دچار بحران هویت میگردد.

در عین حال نوجوان به دنبال کسب استقلال از والدین است. گاه این استقلال به رسمیت شناخته نشده و یا کمتر مورد توجه قرار میگیرد که ممکن است موجب تعارضاتی بین آنها شود. روحیه استقلال طلبی باعث میشود نوجوان در اتخاذ تصمیمات زندگی کمتر به دیگران تکیه نموده، شخصا تصمیم گیری کند. اما با توجه به کم تجربگی ، ممکن است بیشتر در معرض آسیبهایی مانند اعتیاد قرار گیرد.

خانواده و اولیاء مدرسه در این بین نقش بسیار حساسی دارند. آنها باید سعی کنند با منطق و توضیحات قانع کننده ، از تعارضات احتمالی نوجوان پیشگیری کنند، چرا که افراط و تفریط خصوصا نسبت به نوجوانان، مشکلات را بیشتر و آنان را از خانواده دور میکند. انسان موجودی اجتماعی بوده و مهمترین عامل اجتماعی شدن وی در زندگی، تجارب دوران کودکی در محیط خانواده میباشد. پس از طی این دوران، عوامل دیگری مثل مدرسه، محیط زندگی و اشتغال، نهادهای مذهبی و اجتماعی در جامعه پذیری فرد موثرند.

در هر دوره از زندگی، بنا بر شرایط حاکم بر روابط اجتماعی و ارزشهای مسلط جامعه، مهارتهای ویژه اهمیت و ضرورت مییابند. مهارت برقراری ارتباط مثبت و موثر، توانایی تطبیق با محیط، جامعه پذیری و مهم تر از همه ، مهارت ارائه و نمایش تواناییهای فردی که شکل تکامل یافته و تربیت شده اعتماد به نفس است، اهم مهارتهای پایه ای در زندگی امروزی به شمار میروند.کارشناسان امور تربیتی عقیده دارند که پس از خانواده، مدرسه بیشترین تاثیرگذاری را بر شخصیت نوجوانان دارد. اگر نظام آموزشی بر اساس درک صحیح از ضرورتها و شرایط جدید زندگی اجتماعی پی ریزی نشده باشد، نمیتواند در آموزش مهارتهای پایه برای توفیق در زندگی اجتماعی ،موفق باشد و با تخریب شخصیت آموزش پذیران روند پرورش آنان را دچار اختلال میکند.

در شکل گیری شخصیت نوجوان ، عواملی خطرساز هستند و عناصری محافظت کننده محسوب میشوند. از اقدامات ضروری هر نظام آموزشی شناسایی و تضعیف عوامل خطرساز و مقابله با آنها است. دوره نوجوانی از نظر ابتلاء به سوء مصرف مواد مخدر، بسیار حساس و قابل بررسی است و برنامه ریزی برای اقدامات پیشگیرانه در این دوره ضروری به نظر میرسد.از جمله عوامل خطرساز میتوان به عواملی مانند نگرش مثبت به مواد مخدر، موقعیتهای مخاطره آمیز و معاشرتهای بدون نظارت و کنجکاوی نوجوان اشاره نمود .در این دوران می باید از عوامل بازدارنده ای همچون باورها و ارزش ها، موقعیتهای تحصیلی و شغلی، استفاده مناسب از اوقات فراغت ،هشیاری خانواده و اطرافیان مدد جست.

پیشگیری از اعتیاد به معنی به کارگیری اقداماتی است که آگاهی افراد جامعه را نسبت به عواقب و مضرات ابتلا به اعتیاد بالا میبرد و احتمال گرایش آنان را کاهش داده و از سوء مصرف مواد مخدر جلوگیری میکند. مسئولان آموزش و پرورش، به ویژه مدیران و مربیان پرورشی باید نسبت به عوامل خطرساز و عوامل بازدارنده عنایت و توجه کافی داشته و در فرایندهای آموزشی و پرورشی آنها را در نظر بگیرند. توجه به فرایندها و بازنگری و ارتقاء آنها در نظام آموزشی از اهمیت بالایی برخوردار است.  ساختار سنتی مدیریت برای گام برداشتن در جهت رشد و شکوفایی استعدادهای دانش آموزان و محافظت از آنها در برابر عوامل خطرساز چندان مناسب نیست. مدیران سنتی پیوسته در حال مبارزه با خطا هستند نه شناسایی و حل زمینه های خطا.

در این شیوه ی مدیریت، بیشتر به متغیرهای وابسته و معلول پرداخته شده و به متغیرهای مستقل کمتر توجه میشود. با تغییر در شیوه مدیریت و نگرش مدیران و معلمان و توجه دادن آنها به فرایندها، میتوانیم در انطباق خروجی های آموزش و پرورش با اهداف دوره تحصیلی امیدوار باشیم. در فرایند آموزش و پرورش نمیتوان منتظر ماند تا نتایج بدست آید و بعد محصول معیوب را جدا کرد. آنچه باید مورد توجه قرار گیرد اصلاح مستمر جریان آموزش و پرورش است. البته در بحث خطر گرایش دانش آموزان به مواد مخدر از نقش مهم خانواده، محیط اجتماعی، رسانه ها، نیروی انتظامی و دیگر ارگانهای ذیربط نیز نباید غافل شد.

آمارها و تحقیقات موجود نشان میدهند که دانش آموزان ترک تحصیلی نسبت به دانش آموزان در حال تحصیل، بیشتر در معرض گرایش به مواد مخدر قرار دارند. لذا مدیران، معلمان و مربیان باید شرایطی را فراهم نمایند تا دانش آموزان ضمن فراگیری مهارتهای زندگی، از حضور در مدرسه و یادگیری لذت برده و نسبت به حضور در مدرسه دلسرد نشوند. نکته ی قابل توجه این است که اگر چه وجود دانش آموزان معتاد هرچند بسیار کم، حقیقتی انکار ناپذیر است، ولی اغراق در این مورد، احتمال هنجارسازی اعتیاد در دانش آموزان و بی اعتمادی خانوادهها نسبت به مدارس را افزایش می دهد.

در تمام جوامع دنیا نوجوانان آسیب پذیرترین قشر در برابر پدیده مهلک اعتیاد هستند، دوران نوجوانی دورانی پر کشمکش و اغلب دشوار در زندگی هر فردی است. عدم وجود شرایط مناسب بهداشتی و تربیتی و فرهنگی و اجتماعی برای گذر از چنین مرحله حساسی باعث به وجود آمدن آسیب و بزه اجتماعی نظیر اعتیاد می شود، نوجوانان به خاطر خصوصیات نوجوانی آسیب پذیری زیادی دارند.

کارشناسان معتقدند اعتیاد دانش آموزان در مدارس مناطق آسیب پذیر و در میان پسران بیشتر شایع است و بیشتر، دانش آموزان سوم راهنمایی تا پایان دبیرستان به اعتیاد مبتلا میشوند.

مدارس، ‌فضاهای کارگری و محله ها از کانون های اصلی اجرای برنامه های پیشگیرانه ستاد مبارزه با مواد مخدراند و دانش آموزان مهمترین جامعه هدف برنامه های پیشگیرانه ستاد مبارزه با مواد مخدر هستند، آموزش‌های پیشگیرانه در مدارس بسیار تاثیرگذاراست.

شناسایی دوست، همکار، همکلاس و نوع ارتباط با آنها و ارتباط والدین با فرزندان در پیشگیری از آسیب ‌های اجتماعی از جمله اعتیاد، نقش مهمی دارد.

پخش کنندگان مواد مخدر به دنبال فرصت هستند تا با برنامه ریزی نوجوانان و جوانان را دچار آسیب کنند، پیشگیری آسان نیست و کار بسیار مشکلی است و نیک میدانیم در آموزش و پرورش برنامه های اثرگذاری در این زمینه انجام می پذیرد.

البته در حوزه فرهنگ سازی سهم آموزش وپرورش یک بخش است و سهم سایر ارگان ها و دستگاه ها در توجیه نوجوان و  خانواده بخش دیگر است.

طرح همکاری خانه و مدرسه

اجرای طرح همکاری خانه و مدرسه (Family And School Together)  با هدف ارتقای مهارت های ارتباطی میان اعضای خانواده و مدرسه است.

طرح  (ماد) مداخلات و حمایت های روانی و اجتماعی دانش آموزان در معرض خطر با گروه مخاطب دانش آموزان آسیب دیده از دیگر طرح های اجرا شده با هدف توجه ویژه به دانش آموزان آسیب دیده و ارائه خدمات آموزشی، درمانی و مشاوره ای به آنها و خانواده های مورد نظر صورت می گیرد.

یکی از برنامه ها رصد و شناسایی دانش آموزانی در معرض خطر است و در بخش توانمند سازی با ارائه خدمات آموزشی، حمایتی، درمانی و استفاده از مشاورین در این زمینه فعالیت هایی انجام می شود. هدف اصلی برنامه ها شناسایی این اشخاص و کاهش آسیب در جامعه است.

اعتیاد یک معضل اجتماعی است و عوامل زیادی در بروز آن دخیل هستند، معمولا دانش آموزان دارای رفتارهای پرخطری که شناسایی شده اند بیشتر اشخاصی هستند که پدر یا مادر و یا یکی از والدین در خانواده درگیر اعتیاد هستند و به نوعی بچه هایشان را هم درگیر این معضل اجتماعی کرده اند، با شناسایی این افراد میتوان به درمان آنها کمک کرد و خدمات لازم را به موقع به آنها ارائه داد.

نقش مهم مدرسه در سازندگی شخصیت کودکان و نوجوانان

تحلیل این واقعیت اجتماعی نشان می دهد که خانواده اصلی‌ترین نقش را در تربیت فرزندان دارد به طور کلی خانواده پایه اساسی و سازنده مهمترین بخش اجتماع است و وجود دیگر نظامات اجتماعی بستگی به مشارکت در نظام خانوادگی دارد.

به طور کلی در زمینه علل اعتیاد در بین خانواده، وجود اختلاف بین پدر و مادر، سستی و ضعف در تربیت خانوادگی، عدم سرپرستی نوجوانان به شکل متعارف، رفتار والدین با فرزندان بدون توجه ، بدون محبت، خشونت آمیز و طلاق و از هم پاشیدگی خانواده از جمله علل سوق دادن نوجوانان به اعتیاد است.

روانشناسان معتقدند  بخش مهمی از فرآیند یادگیری بر پایه دیدن استوار است، کودک می‌بیند و یاد می‌گیرد و خیلی ساده با خود می‌گوید هر وقت بزرگ شدم، این کار را انجام می‌دهم، حال کافی است به سن بلوغ برسد و هیجانات مختلف و هورمون‌های جدید و شگفت‌انگیزی را تجربه کند.

واکاوی این مساله اجتماعی از نگاه دیگر حاکی از آن است که مدرسه می تواند نقش مهمی را در سازندگی شخصیت کودکان و نوجوانان داشته باشد به ویژه هنگامی که والدین در برخورد با فرزندان با شکست مواجه شده باشند مدارس مسئولیت سنگین تری را به عهده دارند، اما آیا محرومیت از تحصیل دانش آموز و جابجایی او از کلاس درس در این زمینه اثر گذار است.

طرح تقسیم کار ملی برای کنترل آسیب ها

مدیریت عواطف و هیجانات برای کاهش مفاسد اجتماعی، آموزش مهارت های اجتماعی برای کاهش اعتیاد، آموزش مهارت تاب آوری برای کاهش طلاق از جمله این اقدامات هستند، علاوه بر این برگزاری کمیته های پیشگیری از آسیب های اجتماعی، توزیع بسته های آموزشی ویژه کارکنان، والدین و دانش آموزان که شامل توزیع بسته های آموزشی و محتوای آن با رویکرد مهارت های خود مراقبتی است در برنامه آموزش و پرورش وجود دارد.

به خوبی می دانیم در حوزه آموزش و پرورش در طی چند سال گذشته طرح ها و برنامه های خوبی در حوزه آموزش، مهارت های زندگی و مهارت های اجتماعی شروع  شده است و در اجرای اوامر رهبر معظم انقلاب اسلامی طرح ملی کنترل و کاهش آسیبهای اجتماعی با مشارکت دستگاه های مهم و اثرگذار دارای وظایف اجتماعی حدود 4 سال است آغاز شده و برکات چشمگیری داشته است.

در بحث پیشگیری، داشتن محیطی سالم، بسیار اهمیت دارد و مهم ترین نکته در این امر، تقویت و تحکیم پیوند عاطفی و روانی مدرسه ها و دانش آموزان است. از سوی دیگر شناسایی عوامل و فضاهای مخاطره آمیز دانش آموزان در مدرسه و بیرون و مداخله به موقع در این زمینه، شناسایی دانش آموزان در معرض خطر  به ویژه دانش آموزان بیش فعال دارای اختلالات روحی و روانی و توانمند سازی آنها با ارایه به موقع خدمات راهنمایی، مشاوره ای و حمایتی اهمیتی به سزا دارد.

علاوه بر این با افزایش زمینه های نشاط و شادابی  را در مدارس، زمینه های مخاطره در برابر آسیب های اجتماعی کاهش می یابد و از همه مهمتر مداخله دادن والدین دانش آموز در این زمینه که بسیار کمک کننده خواهد بود.

درباره نقش خانواده ها در زمینه پیشگیری از اعتیاد دانش آموزان باید بدانیم داشتن ارتباط با مدرسه، مدیر و مشاور مدرسه مهم ترین فعالیت ضروری خانواده هاست،

از نکات مهم دیگر برنامه ریزی برای اوقات فراغت دانش آموزان، آموزش مهارت های زندگی به فرزندان و مشارکت آنها در فضای خانه، صمیمیت با فرزندان است و زمینه سازی استفاده از خدمات مشاوره ای و راهنمایی  مدارس یا دیگر نهادها و موسسات ارائه دهنده چنین خدماتی است.

با این همه با گسترش انواع مواد مخدر و در دسترس بودن مواد افیونی، متنوع بودن این مواد خانمانسوز سبب شده تا شاهد پایین آمدن سن اعتیاد و راهیابی انواع موادمخدر سنتی و شیمیایی به مدارس به خصوص در مقاطع راهنمایی و دبیرستان باشیم و این اعتیاد به مواد افیونی بین دانش‌آموزان در مناطق آسیب‌پذیر جامعه بواسطه اعتیاد والدین و اطرافیان دچار مشکلات بیشتری است.

تبعات گرایش به موادمخدر موجب، ترک تحصیل دانش‌آموز، سرقت، گرایش به دوستان ناباب و مجرم، روابط نامشروع برای تامین هزینه موادمخدر، نزاع خیابانی و خانوادگی می شود.

توسعه فضاهای ورزشی و انجام برنامه های موثر با موضوع آشنایی با آسیب های اعتیاد، پرکردن اوقات فراغت دانش‌آموزان می‌تواند در کاهش اعتیاد به مواد افیونی مخدر موثر باشد.

اما در این فضای عطرآگین و پر از نشاط شاهد برگزاری جشنواره نوجوان سالم هستیم. این جشنواره که نهمین سال برگزاری موفق و با افتخار خود را پشت سر میگذارد تاکنون توانسته استعدادهای نهفته قابل توجهی را شناسایی و زمینه بهره مندی از ایده های مبتکرانه و خلاقانه دانش آموزان را در زمینه های نقاشی، انشا، عکس، پوستر، فیلم کوتاه، نرم افزار، مقاله، روزنامه دیواری را فراهم نماید.

جشنواره ملی نوجوان سالم هر ساله با هدف ترویج و گسترش فرهنگ سالم زیستن و جلوگیری از بروز رفتار‌های پرخطر در سطح مدارس به صورت مرحله منطقه ای، استانی و کشوری برگزار می‌شود و برکات بی شماری را در این زمینه به یادگار گذاشته است.

این جشنواره در محورهای متنوع پیشگیری از گرایش به دخانیات، پیشگیری از گرایش به موادمخدر و پیشگیری از گرایش به خشونت با موضوعات شیوه‌های زندگی سالم، پیشگیری از رفتارهای پرخطر با رویکرد دینی و اسلامی برگزار می‌شود.

 

این جشنواره در دو بخش خلاقیت دانش‌آموزی و ابتکارات مدرسه‌ای اجرا می‌شود. خلاقیت دانش‌آموزی شامل ایده‌پردازی، مقاله با رویکرد پژوهش، نقاشی، روزنامه‌دیواری، عکس، فیلم کوتاه و نرم‌افزار چند رسانه‌ای برگزار می‌شود.

 

ابتکارات مدرسه‌ای شامل الگوها و فنون آموزش و تدریس پیشگیری در کلاس درس، منابع کمک آموزشی و فرهنگی پیشگیری و پروژه‌های ابتکاری بوده که فرهنگیان در این بخش در جشنواره شرکت می کنند.

 

برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی طرح‌های آموزش‌مدار مختلفی اجرا می‌شود تا دانش‌آموزان با مهارت‌های زندگی، مهارت نه گفتن، ارتباط با همسالان و سایر موارد آشنا شوند.

 

در این راستا 4 طرح مدارس عاری از خطر، مهارت مقابله‌ای، مراقبت از خود و مدارس مراقب اجرا شده و آموزش‌های لازم به دانش‌آموزان داده می‌شود.

 

در این مدارس خانواده‌ها نیز همراه دانش‌آموزان و معلمان شرکت می‌کنند تا در تربیت خانه و مدرسه تفکر دو وجهی ایجاد نشود و هم‌سویی بین والدین و دانش‌آموزان به وجود آید.

 

در کنار آموزش، طرح‌ها و برنامه‌های مکمل نیز در حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اجرا می‌شود و برگزاری جشنواره‌ها برای ورورد غیر مستقیم به این بحث‌ها و شناخت آسیب‌ها موثر است.

به تمامی برنامه ریزان، دست اندرکاران، شرکت کنندگان و برگزیدگان این جشنواره با اهمیت و پر نشاط خدا قوت عرض کرده و قدردان زحمات همه عزیزان در آموزش و پرورش استان، شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان، مدارس، مربیان، خانواده ها و دانش آموزان هستیم. انشاالله همه کارها با نیت الهی انجام شده و باقیات صالحات باشد.

نظرات کاربران 0 نظر